Optische illusies om de aandacht te trekken

In de visuele chaos van de 21e eeuw worden we gedwongen om te kiezen waar we onze aandacht op willen vestigen en wat ons totaal niet interesseert.  'Optische illusies' helpen de aandacht sturen.

Op websites wordt je afgeleid van de hoofdinhoud door knipperende advertenties, felgekleurde knoppen en popupnotificaties en op straat verschijnen naast verkeersborden ook kleurrijke posters, levensgrote beeldschermen en neon uithangborden. In andere woorden: er zijn steeds meer prikkels en er ontstaat steeds meer ruis.  

Deze ruis zit mogelijk een succesvolle overdracht van communicatie doeleinden in de weg.  Hoe kan je er als ontwerper dan toch voor zorgen dat mensen tot een beeld worden aangetrokken en hieruit de juiste informatie kunnen decoderen? 

Een krachtige manier is om mensen hun visuele perceptie te manipuleren door het gebruik van optische illusies.

Dit klinkt een beetje als duistere magie, maar in feite betekent het dat je vormgeeft met de hulp van wat psychologische kennis. 

De Gestalt theorie is ontwikkeld door Duitse psychologen in de jaren '20. Deze psychologen onderzochten bijvoorbeeld hoe mensen visuele elementen organiseren in groepen en hoe we visuele stimuli interpreteren. Gestalt is dan een patroon van elementen dat meer is dan de som der delen.

Bij het maken van infographics en data-dashboards is het erg belangrijk om de lezer visueel te leiden door het beeld en belangrijke onderdelen te accentueren. Door de Gestalt-eigenschappen en wetten te begrijpen, kunnen ontwerpers met kennis over menselijke psyche zorgen dat de aandacht naar de juiste elementen gaat: 

Similarity / gelijkheid - Gelijkheid is er wanneer objecten er hetzelfde uitzien. De wet van gelijkheid zegt dat mensen deze objecten waarnemen als een groep of patroon. 

image005.png

Door cirkels dezelfde kleur te geven, is het duidelijk dat ze bij elkaar horen. Hetzelfde geldt voor de mannetjes op de boot hieronder. Omdat ze allemaal iets roods aan hebben, wordt benadrukt dat ze bij elkaar horen als een groep. 

image007.png

Je kunt ergens visueel de nadruk opleggen door het te laten afwijken van de rest. De focus ligt op de woning die geel omlijnd is aangezien het anders is dan de rest. 

image009.png

Continuation / Continuïteit - De wet van continuïteit suggereert dat individuele elementen die op één doorgaande lijn liggen, ons laten denken dat er continuïteit is.

Het suggereert dat vormen, objecten of design elementen die lijnen, krommingen of vlakken suggereren ook waargenomen worden. Zo kunnen mensen verleid worden om een bepaalde richting te volgen of ergens naar te kijken. 
 
 

In dit beeld is er sprake van continuïteit aangezien de positie van de lijnen en objecten je automatisch een bepaalde richting op leidt, terwijl dat nergens expliciet staat beschreven. Zo kan de lezer visueel worden meegenomen in het verhaal dat verteld wordt in een infographic. 

Ook al zijn de zonnetjes individuele vormen, worden ze wel opgevat als groep de lijn van de zonne energie aangeeft. Dit principe maakt het mogelijk dat data op een creatieve en originele manier weergegeven kan worden. 


Closure / geslotenheid - Geslotenheid komt voor wanneer een object niet compleet is of niet helemaal gesloten is. Als er genoeg aanwezig is van een bepaalde vorm, zullen mensen de missende informatie invullen en het geheel toch waarnemen. 

Ondanks dat het de vrouw hierboven incompleet is, is er genoeg aanwezig om het vorm van een vrouw te vormen. 

Proximity
/ nabijheid - Er bestaat nabijheid wanneer elementen dichtbij elkaar geplaatst zijn. Deze elementen worden vaak waargenomen als een groep. 

image017.jpg

Om sneller informatie te begrijpen, is hier gebruik gemaakt van nabijheid. Ook al zijn de cirkels allemaal van dezelfde vorm en grootte, door afstand zien we welke bij elkaar horen als groep. 


Figure and Ground
/ object en achtergrond - Ons oog differentieert een object zijn vorm en zijn omgeving. Een silhouette of vorm wordt vaak waargenomen als figuur of object en de omgeving wordt waargenomen als achtergrond. Een goede balans tussen figuur en achtergrond maakt een beeld duidelijker. 

image018.png

 

In dit voorbeeld is het niet helemaal duidelijk wat figuur is en wat achtergrond is, het is vrij ambigue. Doch de sterke groene kleur zal eerst de aandacht trekken, en daarna pas het witte vlak. 

image020.png

Ons oog ziet vaak het kleinere (detail) als figuur en de rest als achtergrond. Zo focussen we eerst op de bacterieen en daarna pas op de darm. 

Meer lezen > Howdesign