Wetenschap uitleggen zonder vliegende draken

Je kent het vast wel. Tijdens een lezing kom je er tot je schrik achter dat je al zeker een halfuur over het laatste seizoen van Game of Thrones zit te mijmeren. Je hebt geen idee meer waar de spreker het over heeft, behalve dat het wel belangrijk lijkt. Of nog erger, je bent de spreker en je ziet de eerste rij knikkebollen. Maar je hebt het over fantastisch onderzoek, met schitterende data en dé oplossing voor een betere wereld! Hoe kan dat nou?

Simpel. Het komt door de manier waarop ons brein werkt. Dat neemt informatie namelijk het makkelijkst visueel en in verhaalvorm op. En het gemiddelde wetenschappelijke verhaal bevat nu eenmaal geen vliegende draken en bloedige bruiloften. Gelukkig maar, want dat zou een behoorlijke smeerboel worden. Hoe kun je complexe (en belangrijke) informatie dan zó overbrengen dat het wel blijft hangen?

Geen woorden, maar beelden!

Visueel natuurlijk! Neem bijvoorbeeld het (scheikundige) fenomeen ‘hydrofobe interactie’. Op sappige wijze wordt deze interactie omschreven als: ‘De neiging van koolwaterstoffen (of van lipofiele koolwaterstof-achtige groepen in opgeloste stoffen) om intermoleculaire aggregraten te vormen in een waterig medium, en analoge intramoleculaire interacties.’ Rare zin, en ik word er niet veel wijzer van. Maar wel belangrijke informatie, want het staat onder andere aan de basis van hoe uiteenlopende zaken zoals de cellen in ons lichaam en bijvoorbeeld zeep werken.

LEGO is bang van water

En hoe leg je zoiets dan visueel uit? Vul een bak met water en leg bovenop het water een aantal losse LEGO-blokjes. Vul vervolgens de bak zonder te plonzen aan met meer water en kijk wat er gebeurt, let vooral op het gele en groene blokje.

Als de blokjes in het begin nog vrij ronddrijven, zijn de vier zijkanten per blokje in contact met het water. Na het toevoegen van meer water klonteren de blokjes samen. Nu zijn nog maar drie zijkanten per blokje in contact met het water. Waarom doen ze dat?

Ze doen dat omdat de blokjes eigenlijk liever niet met het water in contact komen. De blokjes zijn namelijk hydrofoob of watervrezend. Door samen te klonteren zorgen de blokjes ervoor dat er zo min mogelijk contact is met het water. Hydrofobe interactie in actie!

Zeep houdt van water én vreest het

 Bron: Suzanne Kuijper

Bron: Suzanne Kuijper

Maar wat heeft dit dan weer te maken met zeep? Nou zeep bestaat uit een bijzonder soort moleculen. Deze moleculen zijn namelijk hydrofoob (watervrezend) en hydrofiel (waterminnend) tegelijkertijd!

Als een zeepmolecuul in water terechtkomt, dan willen de hydrofobe delen van het zeepmolecuul, net zoals de LEGO-blokjes, zo min mogelijk in contact komen met het water en klonteren samen.

 Bron: Suzanne Kuijper

Bron: Suzanne Kuijper

Tijdens dit samenklonteren nemen de hydrofobe delen andere hydrofobe deeltjes mee, zoals viezigheid van je handen. Omdat het zeepmolecuul óók hydrofiel is, gebeurt er nog iets bijzonders. Terwijl de hydrofobe delen in een bolletje samenkomen, vormen de hydrofiele delen een waterminnende buitenkant. Het bolletje, mèt daarin de viezigheid van je handen, lost daardoor goed op in water. En dat komt dan weer mooi van pas als je bijvoorbeeld je outfit moet wassen na het bezoeken van een bloedige bruiloft bijvoorbeeld. OK, het is misschien niet te vergelijken met een gemiddeld plot van Game of Thrones, maar het spreekt wel tot de verbeelding.

 

Tip van de dag

Dus probeer het eens! Creeër een mooi verhaal, of een simpele animatie bij je data. Plaats het in een context en neem je publiek mee. Wie weet, misschien overtuig je je publiek wel van je oplossing voor dat wereldprobleem zonder dat er een vliegende draak aan te pas hoeft te komen.